Powrót

Nieposłuszeństwo obywatelskie i walka bez użycia przemocy

Funkcjonowanie państwa, szczególnie państwa demokratycznego, opiera się na zasadzie przestrzegania prawa stanowionego przez obywateli. Zdarza się jednak tak, że owo prawo wchodzi w konflikt z normą, która w przekonaniu jednostki czy jakiejś grupy posiada znacznie wyższą sankcję - na przykład z prawem moralnym czy boskim. Jak w tej sytuacji powinien zachować się praworządny obywatel? Co może uczynić, jeśli zmiana prawa nie leży w jego mocy?

Cele

Po zajęciach uczniowie powinni umieć:

Środki dydaktyczne

1. Tekst "Dlaczego Thoreau odmówił zapłacenia podatku?"

2. Tekst "Polityk pośród świętych i święty pośród polityków"

3. Tekst "Pastor King"

4. Tekst "Nieposłuszeństwo obywatelskie a walka bez użycia przemocy"

5. Ćwiczenie "Odmowa służby wojskowej ze względu na przekonania"

Przebieg zajęć

1. Poproś uczniów, aby podali przykłady sytuacji, w których obywatele świadomie łamią prawo. Zapytaj, czym się kierują naruszający prawo; w rozmowach należy pominąć przestępstwa kryminalne. Jeśli zadanie to sprawi uczniom trudności, sam musisz tę kwestię odpowiednio zilustrować. Podane przez uczniów przykłady podziel na trzy kategorie:

- Jednostka działa ze względu na osobistą korzyść; nie kwestionuje obowiązujących przepisów, a jedynie pragnie stworzyć wyjątek dla siebie (na przykład symuluje chorobę przed komisją poborową). Jest to zwykle przestępstwo.

- Jednostka jest członkiem ruchu rewolucyjnego lub ruchu oporu i odrzuca w całości system prawny lub państwowy, któremu jest podporządkowana (np. zbrojne podziemie pod okupacją niemiecką). Osobę taką można nazwać przestępcą politycznym lub rewolucjonistą.

- Intencją jednostki jest protest przeciw jakiejś konkretnej niesprawiedliwości, podczas gdy w zasadzie akceptuje ona obowiązujący system prawny. O takiej osobie można powiedzieć, że postępuje z pobudek obywatelskich.

2. Powiedz uczniom, że często zdarzają się sytuacje pośrednie, gdy na przykład opozycja odrzuca zasady panującego ustroju, lecz równocześnie traktuje obowiązujące prawo jako oręż w walce z władzą (na przykład podziemna "Solidarność "ąca konstytucyjnie zagwarantowanych praw obywatelskich). Wyjaśnij, że przedmiotem lekcji będzie sytuacja, w której obywatele w sposób otwarty naruszają prawo i są gotowi ponieść za to karę. A robią to dlatego, że chcą zwrócić uwagę społeczeństwa na jakąś niesprawiedliwość, nierówność wobec prawa.

3. Podziel klasę na trzy grupy. Każdej grupie daj jeden z materiałów pomocniczych nr 1-3. Ponadto rozdaj wszystkim uczniom tekst "Nieposłuszeństwo obywatelskie a walka bez przemocy" (materiał pomocniczy nr 4). Poproś o uważną lekturę. Następnie poleć, aby wskazani uczniowie przedstawili swoje postacie kolegom z innych grup.

4. Poproś uczniów, aby spojrzeli na owe historyczne postacie w świetle tekstu "Nieposłuszeństwo obywatelskie a walka bez przemocy. Zwrstwoć im uwagę na różnicę między praktyką a teoretyczną konstrukcją. Powiedz, że czasem walka o prawa obywatelskie może przebiegać nie za pomocą łamania niesprawiedliwej normy prawnej, ale przez umiejętne wykorzystywanie kryjących się w niej luk. Wóz Drzymały jest bardzo dobrym przykładem takiego działania. Ponadto musisz mocno podkreślić, że wszystkie przedstawione przykłady dotyczą krajów, w których władza przestrzegała zasad prawa. Posługującemu się najbrutalniejszymi represjami reżimowi trudno jest przeciwstawiać się za pomocą obywatelskiego nieposłuszeństwa.

5. Zapytaj uczniów, kto jest "sędzią "ącym zasadność zastosowania "obywatelskiego nieposłuszeństwa". Czy zawsze racja jest po stronie jednostki" Podkreśl rolę państwa demokratycznego, które nie powinno być traktowane jako wróg obywatela, lecz przeciwnie jako organizacja powołana dla jego ochrony i pomocy. Zwróć uwagę, że problem "nieposłuszeństwa obywatelskiego" prawie zawsze jest bardzo kontrowersyjny: nie tylko władze, ale i większość współobywateli może być przecież przekonana o słuszności danego rozwiązania prawnego. Zastanówcie się nad tym, jaka jest legitymizacja prawa stanowionego w demokracji i do jakich innych norm prawnych czy moralnych można się odwołać, uznając owo prawo za niesprawiedliwe.

6. Rozdaj wszystkim materiał pomocniczy nr 5. Wyjaśnij, w jakich okolicznościach odmowa służby wojskowej może stanowić formę obywatelskiego nieposłuszeństwa. Zainicjuj dyskusję nad prawem do odmowy służby wojskowej ze względu na przekonania (tę część możesz potraktować bardzo pobieżnie, jeśli zajmowaliście się już tym problemem przy okazji lekcji "Czy wojsko jest potrzebne?). Bardzo mocno zaakcentuj rozrCzyżnienie między odmową służby wojskowej a uchylaniem się od niej (np. symulując chorobę itp.).

Pojęcia i terminy

*nieposłuszeństwo obywatelskie *walka bez użycia przemocy *odmowa służby wojskowej *uchylanie się od służby wojskowej *petycja *manifestacja *marsz pokojowy

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1

Dlaczego Thoreau odmówił zapłacenia podatku

Henry David Thoreau (1817-1862)

W państwie, które więzi niesprawiedliwie, odpowiednim przybytkiem dla prawego obywatela jest również więzienie. [...] Tam to właśnie powinni się spotkać zbiegły niewolnik, meksykański jeniec wojenny i Indianin upominający się o krzywdę swojego plemienia, w tym izolowanym, lecz za to najbardziej wolnym i honorowym miejscu, gdzie stan umieszcza tych, którzy nie są z nim, lecz przeciw niemu. Są to słowa amerykańskiego pisarza, Henry'ego Davida Thoreau, który w 1846 roku demonstracyjnie odmówił zapłacenia jednego dolara podatku na rzecz rządu Stanów Zjednoczonych i pozwolił zamknąć się w więzieniu. Thoreau pragnął zaprotestować przeciwko niewolnictwu oraz prowadzonej wówczas przez jego kraj wojnie z Meksykiem. Wiedział, że protest ten nie doprowadzi do zmiany polityki rządu i nie to było jego celem. Chciał jedynie pokazać swoim współobywatelom, że głęboko nie zgadza się z polityką swego kraju i że nie pozwoli, by rząd do jej prowadzenia wykorzystywał pieniądze z płaconych przez niego podatków. Działanie Thoreau wynikało z pobudek obywatelskich - jako obywatel Stanów Zjednoczonych czuł się odpowiedzialny za prowadzoną politykę.

Protest Thoreau trwał zaledwie dwadzieścia cztery godziny, gdyż zaległy podatek - bez wiedzy osadzonego w więzieniu pisarza - został za niego zapłacony (prawdopodobnie przez ciotkę). Jednak postawa Thoreau i argumenty, jakimi posługiwał się w swoim skierowanym przeciwko państwu oskarżeniu nie zostały zapomniane. Stały się symbolem obywatelskiego nieposłuszeństwa - sam termin zresztą pochodzi z tytułu eseju, jaki Thoreau opublikował w 1849 roku.

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2

Polityk pośród świętych i święty pośród polityków

Mówiono o nim, politykiem pośród świętych i święty pośród polityków. Był bowiem zarówno aktywnym politykiem, jak i niekwestionowanym autorytetem moralnym. Walcząc o uniezależnienie się Indii spod panowania brytyjskiego, zwracał się nie do władz kolonialnych, lecz przede wszystkim do Hindusów, starając się poderwać ich do walki o swoje prawa. Szczególny nacisk kładł na to, by wszelkie działania polityczne Hindusów wynikały z zasady ahimsy - wyrzeczenia się przemocy.

Mohandas Karamchand (Mahatma) Gandhi (1869-1948)

Gandhi rozumiał, że polityczna niepodległość to nie wszystko, dlatego czynił wiele, aby wzmocnić społeczną więź i gospodarczą niezależność Indii. Nakłaniał więc Hindusów, by powrócili do tradycyjnych sposobów wytwarzania tkanin, które z powodzeniem mogłyby zastąpić bawełnę sprowadzaną z kolonialnej metropolii. Wiedząc, że osobiste świadectwo waży więcej od słów, rzadko rozstawał się ze swoim kołowrotkiem. Wizerunek kołowrotka, jako symbol walki o niepodległość, widnieje dzisiaj na fladze państwa Indyjskiego. Gandhi był też organizatorem słynnego Marszu Solnego, którego uczestnicy dotarli na brzeg oceanu, by tradycyjnymi metodami pozyskiwać sól z wody morskiej. Był to akt nieposłuszeństwa wobec władz brytyjskich, które zagwarantowały sobie monopol na handel solą.

Gandhi nie wahał się ryzykować własnego życia, aby wymusić na władzach (najpierw angielskich, a później hinduskich) podjęcie jakiejś decyzji politycznej. Głodówki Gandhiego miały dramatyczny przebieg - kilkakrotnie Mahatma znajdował się na granicy śmierci. Choć nie udało mu się powstrzymać rozpadu Indii na dwa państwa - hinduistyczne Indie i muzułmański Pakistan, to jednak jego heroiczne wysiłki nigdy nie szły całkowicie na marne: dzięki niemu poprawiła się sytuacja kasty niedotykalnych, przerwane też zostały (przynajmniej na jakiś czas) krwawe walki religijne.

Gandhi był nie tylko praktykiem, ale i teoretykiem walki bez użycia przemocy. W swojej argumentacji odwoływał się zarówno do Nowego Testamentu i Kazania na górze, jak i do tradycji hinduistycznej. Twierdził, że walkę polityczną można prowadzić bez wrogich intencji w stosunku do przeciwnika. Choć kwestionował brytyjskie panowanie w Indiach, to jednak dążąc do zmiany tej sytuacji w większości wypadków posługiwał się środkami zgodnymi z angielskim prawem. Nigdy nie nawoływał do działań zbrojnych, wierząc w możliwość rozwiązywania konfliktów na drodze pokojowej.

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 3

Pastor King

Martin Luther King był w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych przywódcą ruchu na rzecz praw czarnej mniejszości w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. To on był inicjatorem bojkotu komunikacji miejskiej w Montgomery w stanie Alabama na południu USA. W mieście tym obowiązywała segregacja rasowa w autobusach. Jedna z czarnych mieszkanek miasta, uznając prawo segregacyjne za niesprawiedliwe, odmówiła ustąpienia miejsca w autobusie białemu pasażerowi i została za to aresztowana. W jej obronie stanęło kierowane przez pastora Martina Luthera Kinga stowarzyszenie na rzecz obrony praw czarnej mniejszości. Wezwało ono mieszkańców miasta do podjęcia działań w celu zniesienia praw segregacji rasowej. Protest przybrał formę bojkotu komunikacji miejskiej i innych instytucji publicznych; uczestniczyli w nim nie tylko Murzyni, ale i wielu białych. Protestujący odnieśli zwycięstwo: wydano zakaz segregacji rasowej w komunikacji miejskiej, a potem w ogóle we wszystkich instytucjach publicznych.

Niestety, nie wszyscy uznawali przyjętą przez pastora Kinga taktykę walki bez przemocy za najskuteczniejszą. Radykalne ugrupowania murzyńskie znalazły posłuch wśród dużej części ludności murzyńskiej. Skutkiem były poważne zamieszki na tle rasowym w Los Angeles w 1965 roku. Działalność Martina Luthera Kinga wzbudziła też ostrą reakcję ze strony skrajnych ugrupowań białych - w 1968 roku pastor zginął od kuli zamachowca. Jego śmierć wywołała nową falę rozruchów w murzyńskich gettach - jeszcze raz zapomniano o głoszonej przez niego idei walki bez użycia przemocy.

Martin Luther King, Jr., (1929-1968)

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 4

Nieposłuszeństwo obywatelskie i walka bez użycia przemocy

Nieposłuszeństwo obywatelskie to odmowa posłuszeństwa w stosunku do własnego rządu lub władz okupacyjnych, jednak bez odwoływania się do przemocy czy innych aktywnych działań charakterystycznych dla zorganizowanej opozycji politycznej. Nieposłuszeństwo obywatelskie polega na otwartym naruszeniu jakiegoś konkretnego przepisu, który uważa się za niesłuszny i poniesieniu przewidzianej za taki czyn kary. Osoba, która ucieka się do nieposłuszeństwa obywatelskiego sądzi, że jej działanie będzie dobrym przykładem dla innych, a zarazem moralnym naciskiem na władze, zmuszając je do dokonania zmian w niesprawiedliwym - zdaniem jednostki - ustawodawstwie. Jeżeli wiele osób ma poczucie niesprawiedliwości jakiegoś prawa, nacisk ów przyjmuje zazwyczaj postać politycznych działań bez użycia przemocy , takich jak pokojowe marsze, manifestacje, zbiorowe petycje do władz itd.

Nieposłuszeństwo obywatelskie i walka bez użycia przemocy były taktykami stosowanymi w dążących do niepodległości krajach kolonialnych (np. w Indiach), w ruchu obrony praw czarnej ludności Stanów Zjednoczonych, do dziś stosują je ruchy pokojowe i ekologiczne. Walkę bez użycia przemocy prowadziła również podziemna "Solidarność " w Polsce latątych.

Historia zna zarówno przykłady sukcesów akcji nieposłuszeństwa obywatelskiego, jak i przypadki, w których tego typu działania doprowadziły do otwartego konfliktu między władzami i protestującymi grupami obywateli, a nawet do rozlewu krwi. Często bowiem władze państwowe nie chcą dostrzec różnicy między walką bez użycia przemocy a rewolucją. Z drugiej zaś strony radykalne ugrupowania, zarówno prawicowe, jak i lewicowe, uważają nieposłuszeństwo obywatelskie i działanie bez użycia przemocy za środki niewystarczające dla osiągnącia zamierzonych celów.

Ludzie dokonujący aktów nieposłuszeństwa obywatelskiego często bronią stanowisk, które innym wydają się dyskusyjne. Zwłaszcza wtedy, gdy tego rodzaju działania podejmowane są w krajach demokratycznych, powstaje pytanie, czy w obronie danej sprawy wykorzystano już wszystkie prawne i polityczne możliwości wpływu na władze i czy nieposłuszeństwo obywatelskie nie jest w danym przypadku po prostu nadużyciem.

Opracowano na podstawie hasła "Civil disobedience" w Encyclopaedia Britannica

MATERIAŁ POMOCNICZY NR 5

Odmowa służby wojskowej ze względu na przekonania

Za czasów PRL nie istniała w Polsce możliwość odmowy służby wojskowej ze względu na przekonania. Zdarzali się jednak ludzie, którzy otwarcie odmawiali stawienia się do poboru. Czynili to bądź to z pobudek etyczno-religijnych, bądź też dlatego, że uważali, iż podporządkowane dowództwu Układu Warszawskiego Ludowe Wojsko Polskie nie służy prawdziwym interesom Polski. Ich odmowa służby wojskowej była więc formą nieposłuszeństwa obywatelskiego, za które władze karały więzieniem.

Po 1989 roku, władze III Rzeczypospolitej zalegalizowały odmowę służby wojskowej i stworzyły możliwość odbywania służby zastępczej. Nie rozwiązało to jednak wszystkich problemów, albowiem trudno jest znaleźć jednoznaczną odpowiedź, komu należy przyznawać prawo do służby zastępczej i czy rzeczywiście zwalnianie niektórych obywateli z obowiązku służby wojskowej jest moralne.

Argumenty odmawiających podjęcia służby wojskowej

Ludzie gotowi ponieść karę więzienia za odmowę służby woskowej stoją na stanowisku, że państwo jest zobowiązane szanować przekonania swoich obywateli i nie może ich zmuszać do podejmowania działań z nimi sprzecznych. Ich zdaniem przymusowy pobór do wojska jest złamaniem konstytucyjnej zasady wolności sumienia. Wolność polega bowiem właśnie na tym, że człowiek nie może być przez nikogo zmuszany do tego, czego robić nie chce. Odmowa służby wojskowej nie jest przejawem braku patriotyzmu, lecz wynika z wyznawanych zasad moralnych lub religijnych, które zabraniają uczyć się posługiwania bronią i zabijania innych ludzi.

Argumenty przeciwników prawa do odmowy służby wojskowej

Przeciwnicy prawa do odmowy służby wojskowej argumentują, iż prawo takie naruszałoby zasadę równości wszystkich obywateli i stałoby w rażącej sprzeczności z zapisanym w Konstytucji obowiązkiem obrony Ojczyzny. W takich sprawach jak obronność kraju państwo nie może zdawać się na - nawet najpiękniejsze - ideały etyczne poszczególnych obywateli, lecz musi dysponować siłą zdolną zagwarantować narodowe bezpieczeństwo. Państwo musi więc karać nieposłuszeństwo obywatelskie - nie dlatego, że pojedyncza odmowa służby wojskowej osłabia obronność całego kraju, lecz ponieważ krajowi potrzebna jest dyscyplina i poszanowanie prawa.

 

Informacja o Centrum Edukacji Obywatelskiej

Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO) jest utworzoną w maju 1994 roku i zarejestrowaną przez Ministra Edukacji Narodowej pozarządową instytucją oświatową.

Demokracja w Polsce - jak wszędzie na świecie - nie jest i nie będzie możliwa bez obywateli odpowiedzialnych, świadomych swych praw, ufających instytucjom demokratycznym i biorących udział w życiu własnej społeczności. Tymczasem postawy obywatelskie dopiero się rodzą i napotykają przeszkody: nostalgię za państwem kontroli i opieki, rozczarowanie do niedoskonałych instytucji i procedur młodej demokracji, pauperyzację i wykluczenie poza nawias życia społecznego całych grup ludzi, w tym wielu młodych. Mimo to obszar społeczeństwa obywatelskiego wciąż się powiększa. Wierzymy, że zasadniczą rolę w tym procesie w najbliższych dziesięcioleciach, odegra edukacja.

Polska szkoła staje więc przed poważnym wyzwaniem, którego jednak - ze względów finansowych i organizacyjnych - nie zawsze jest w stanie podjąć. Centrum Edukacji Obywatelskiej chce wspomóc szkoły w upowszechnianiu wśród dzieci i młodzieży obywatelskich postaw oraz demokratycznego systemu wartości. Chodzi nam przede wszystkim o kształcenie praktycznych umiejętności potrzebnych w demokratycznym państwie, społeczeństwie obywatelskim oraz w gospodarce opartej na zasadach wolnego rynku.

Powstanie CEO łączy się z prowadzonym od roku 1991 polsko-amerykańskim przedsięwzięciem Edukacja obywatelska w społeczeństwie demokratycznym. Współpracując z Mershon Center z Uniwersytetu Stanowego Ohio, przygotowaliśmy własne programy edukacji obywatelskiej dla szkół podstawowych i średnich, opracowując scenariusze ponad 100 zajęć opartych na interaktywnych metodach pracy z uczniami.

Obecnie CEO przygotowuje i wprowadza do polskich szkół nowatorskie programy edukacji obywatelskiej. Szczególną rolę w tych działaniach odgrywają samorządy terytorialne. W społeczeństwie obywatelskim, szkoły - ich organizacja, profile i efektywność - są ważnym obszarem zainteresowania społeczności oraz władz lokalnych. W związku z przejmowaniem szkół przez samorządy, zjawisko to staje się coraz szersze również w Polsce. Dlatego CEO w swoich działaniach edukacyjnych współpracuje z samorządami, znajdując w nich swojego partnera i sojusznika. Integralną częścią wszystkich programów edukacyjnych CEO jest nauczanie o samorządzie lokalnym.

Główne obszary działania Centrum Edukacji Obywatelskiej to:

Kształcenie obywatelskie w szkole samorządowej (KOSS) - realizowany od 1994 roku projekt polega na wprowadzaniu - we współpracy z samorządami terytorialnymi - do szkół podstawowych rozszerzonego programu edukacji obywatelskiej i ekonomicznej. W jego ramach do wiosny 1997 roku przeszkolono 660 nauczycieli. Program realizowany jest w ponad 150 gminach, w blisko 600 szkołach podstawowych, w klasach VII i VIII, w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. W roku szkolnym 1997/1998 Centrum przeszkoli kolejnych 300 nauczycieli KOSS-a. Oznacza to objęcie tym projektem ponad 2 tysięcy klas szkolnych i ponad 50 tysięcy uczniów.

Edukacja konstytucyjna i obywatelska dla szkół średnich - obejmuje przygotowanie i wprowadzenie do szkół ponadpodstawowych nowego programu szkolnego oraz kształcenie nauczycieli w zakresie konstytucjonalizmu i edukacji obywatelskiej. Rocznie w prowadzonych przez CEO szkoleniach dla nauczycieli szkół średnich bierze udział ponad 500 historyków, polonistów i nauczycieli wiedzy o społeczeństwie. CEO uruchomiło też roczne Studium Edukacji Konstytucyjnej i Obywatelskiej, przeznaczone przede wszystkim dla nauczycieli szkół średnich, którzy wprowadzają do szkół nowy program edukacji prawnej i obywatelskiej. Program ten opracowany w postaci scenariuszy zajęć z uczniami ma być realizowany w szkołach średnich przez dwa lata po dwie godziny tygodniowo.

Kształcenie nauczycieli edukacji obywatelskiej w szkołach wyższych - Centrum wspomaga szkoły wyższe i kolegia nauczycielskie we wprowadzaniu do kształcenia przyszłych nauczycieli problematyki i metod nauczania proponowanych przez CEO, między innymi w oparciu o autorski kurs kształcenia nauczycieli Szkoła w społeczeństwie demokratycznym. Organizujemy międzynarodowe konferencje oraz warsztaty edukacyjne dla osób zajmujących się wstępnym i podyplomowym kształceniem nauczycieli wiedzy obywatelskiej. W roku 1996/1997 pracownicy naukowi z pięciu wyższych uczelni oraz przygotowani przez CEO nauczyciele szkół podstawowych i średnich rozpoczęli współpracę w ramach programu Partnerzy w kształceniu nauczycieli edukacji obywatelskiej.

Program szkolenia animatorów, trenerów i ekspertów edukacji obywatelskiej - wprowadzenie do polskich szkół edukacji obywatelskiej prowadzonej w oparciu o interaktywne metody nauczania zależy od przygotowania kompetentnych trenerów i liderów, którzy będą mogli upowszechnić programy edukacyjne dla szkół podstawowych i średnich, ucząc innych nauczycieli prowadzenia zajęć. Szkolenia takie prowadzone są we współpracy z polskimi instytucjami (między innymi - Uniwersytet Warszawski, Helsińska Fundacja Praw Człowieka) oraz zagranicznymi partnerami z Anglii, Danii, Holandii i Stanów Zjednoczonych. Aktywne grupy nauczycieli-animatorów programu KOSS działają w Białymstoku, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Olsztynie, Warszawie i Wrocławiu. Nauczyciele ci działają poprzez utworzone przez siebie stowarzyszenia.

Proszę wstać, Sąd idzie - nowy program edukacji prawnej, prowadzony w formie ogólnopolskiego konkursu zespołów szkolnych, biorących udział w symulacjach przebiegu procesów sądowych. W jego pilotażu wzięło udział około 30 szkół średnich, czyli ponad 300 uczniów. Konkursy regionalne oraz finał ogólnopolski odbywały się w prawdziwych salach sądowych z udziałem zawodowych sędziów. Patronat nad tym przedsięwzięciem objęło Ministerstwo Sprawiedliwości.

Polityka Oświatowa Samorządu Terytorialnego (POST) - opracowanie na potrzeby samorządów terytorialnych procedury planowania strategii oświatowej. Kluczowymi partnerami samorządów w tworzeniu lokalnej polityki oświatowej powinni być dyrektorzy szkół i nauczyciele, ale także klienci szkoły - rodzice, młodzież, pracodawcy i inne grupy zainteresowani zmianami w oświacie. Obecnie CEO pilotuje program POST w kilku wybranych gminach.

Ośrodek Informacyjny Edukacji Obywatelskiej - absolwenci naszych szkoleń potrzebują wsparcia w swej pracy. W tym celu w ramach Centrum powstał Ośrodek Informacyjny Edukacji Obywatelskiej. Jego ważnym zadaniem jest udzielanie pomocy regionalnie powstającym stowarzyszeniom nauczycieli edukacji obywatelskiej. Ośrodek wydaje co kwartał biuletyn informacyjny: Edukacja obywatelska, zawierający wkładkę KOSS ma głos.

Młodzi głosują - uczniowie organizują w szkołach symulacje wyborów prezydenckich, parlamentarnych, wyborów do rad gmin oraz referendów. W czasie wyborów prezydenckich w 1995 roku działania edukacyjne prowadzono w ponad 300 szkołach, a w 160 odbyły się ogólnoszkolne młodzieżowe głosowania, w których wzięło udział ponad 32 tysiące uczniów. W ramach "Młodzi głosują " organizowaneły także trzykrotnie młodzieżowe debaty konstytucyjne, a w maju 1997 roku młodzieżowe referenda. W tym ostatnim wzięło udział ponad 26 000 uczniów ze 160 szkół średnich.

Program wydawniczy - w ramach tego programu CEO opracowuje i wydaje materiały edukacyjne dla uczniów i nauczycieli, w tym scenariuszy zajęć lekcyjnych, wyborów tekstów dla nauczycieli szkół podstawowych i średnich itp. Nasze publikacje to m.in.: Kształcenie obywatelskie. Materiały pomocnicze dla uczniów (teksty i ćwiczenia dla uczniów klas VII i VIII), Konstytucjonalizm, demokracja, wolność (antologia tekstów dla nauczycieli), W stronę konstytucjonalizmu. Ustrój, prawo, konstytucja na lekcjach historii (m.in. scenariusze lekcji dla historyków), Edukacja prawna i obywatelska (scenariusze lekcji dla szkół średnich).

Głównymi sponsorami CEO są: Fundacja im. Stefana Batorego, Agencja Informacyjna Rządu USA (USIA), The Pew Charitable Trusts, Phare and Tacis Democracy Programme, Amerykańska Narodowa Fundacja na Rzecz Demokracji (NED), Rząd Holenderski.

CEO stale współpracuje z Mershon Center i School of Education z Uniwersytetu Stanowego Ohio, Europejskim Centrum Informacyjnym Edukacji Obywatelskiej Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie, Helsińską Fundacją Praw Człowieka, z lokalnymi ośrodkami Fundacją Rozwoju Demokracji Lokalnej w Olsztynie, Krakowie, Opolu, oraz regionalnym ośrodkiem edukacji obywatelskiej i ekonomicznej - w Krakowie i Wrocławiu.

Pracą Centrum kierują: Jacek Strzemieczny - dyrektor i Alicja Pacewicz - dyrektor ds. programów i wydawnictw.

 

 

CENTRUM EDUKACJI OBYWATELSKIEJ

00-790 Warszawa, ul. Willowa 9/3

 

Początek strony

Powrót